به گزارش پایگاه خبری سیمای شهرآنلاین؛ تصور کنید یک ماهی که در رودخانهای تمیز و طبیعی زندگی میکند، ناگهان رفتارش عوض شود؛ بیشتر شنا کند، دورتر برود و الگوی همیشگی مهاجرتش را فراموش کند؛ علت چیست؟ نه شکارچی جدید، نه تغییر دمای آب، نه کمبود غذا؛ دلیل آن چیزی است که شاید هرگز تصور نمیکردید؛ آلودگی کوکائین در آب.
این داستان تخیلی نیست؛ نتیجه پژوهشی واقعی است که بهتازگی در مجله علمی Current Biology منتشر شده است؛ تیمی از محققان دانشگاه گریفیث استرالیا، دانشگاه علوم کشاورزی سوئد، انجمن جانورشناسی لندن و مؤسسه ماکس پلانک، برای اولینبار ثابت کردهاند که آلودگی کوکائین در محیط طبیعی نه فقط در آزمایشگاه میتواند رفتار ماهی سالمون اطلسی را بهطور چشمگیری تغییر دهد.
کوکائین چطور به رودخانه میرسد؟
پاسخ سادهتر از چیزی است که فکر میکنید؛ از طریق فاضلاب شهری. وقتی فردی کوکائین مصرف میکند، بدنش بخشی از ماده را تجزیه میکند و بقایای آن بهویژه ترکیبی به نام بنزوایلاکگونین از طریق ادرار وارد سیستم فاضلاب میشود؛ تصفیهخانههای معمولی نمیتوانند این ترکیبات شیمیایی را بهطور کامل حذف کنند، در نتیجه این مواد وارد رودخانهها، دریاچهها و در نهایت اقیانوسها میشوند.
نکته شگفتانگیز این پژوهش این است: متابولیت کوکائین (همان بنزوایلاکگونین) تأثیر بسیار قویتری نسبت به خود کوکائین خالص بر رفتار ماهیها داشت؛ این یعنی در ارزیابیهای زیستمحیطی فعلی، ممکن است بخش مهمی از خطر را نادیده بگیریم، زیرا فقط خود ماده اصلی را بررسی و متابولیتها را فراموش میکنیم.
آزمایش روی ماهیهای وحشی چطور انجام شد؟
محققان برای این مطالعه، ۱۰۵ ماهی سالمون جوان را در دریاچه وَترن سوئد انتخاب کردند؛ به هر ماهی دو دستگاه بسیار کوچک و سبک ایمپلنت شد؛ یک کپسول ریز که بهآهگی و بهصورت کنترلشده مواد شیمیایی (کوکائین یا متابولیت آن) را در بدن ماهی آزاد میکرد و یک برچسب ردیاب که حرکت ماهی را به مدت دو ماه ثبت میکرد.
سپس ماهیها به سه گروه تقسیم شدند:
- گروه کنترل: بدون هیچ مادهای
- گروه کوکائین: در معرض کوکائین خالص
- گروه متابولیت: در معرض بنزوایلاکگونین
پس از دو ماه و تحلیل دادههای ردیابی، نتیجه شگفتانگیز بود؛ ماهیهای گروه متابولیت، تا ۱.۹ برابر بیشتر از گروه کنترل شنا کرده بودند و در پایان آزمایش، تا ۳۲ کیلومتر (حدود ۲۰ مایل) از نقطه رهاسازی فاصله گرفته بودند.
چرا این تغییر رفتار مهم است؟
دکتر مارکوس میکلانجلی، یکی از نویسندگان اصلی پژوهش، میگوید: «موقعیت مکانی ماهی تعیین میکند که چه میخورد، چه کسی او را میخورد و جمعیتها چگونه ساختار پیدا میکند. اگر آلودگی این الگوها را تغییر دهد، میتواند اکوسیستمها را به روشهایی تحت تأثیر قرار دهد که تازه در حال درک آنها هستیم.»
به زبان سادهتر:
- تغییر در زنجیره غذایی: اگر ماهیها به مناطق جدیدی مهاجرت کنند، ممکن است طعمههای جدیدی پیدا کنند یا خودشان در معرض شکارچیان ناشناخته قرار بگیرند.
- تأثیر بر تولیدمثل: الگوهای مهاجرت برای تولیدمثل سالمون حیاتی است. تغییر در این الگوها میتواند موفقیت تولیدمثل و بقای نسل را تهدید کند.
- اثرات زنجیرهای: تغییر رفتار یک گونه کلیدی همچون سالمون میتواند کل شبکه غذایی دریاچه یا رودخانه را تحت تأثیر قرار دهد.
این فقط درباره سالمون نیست؛ پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه تنها نوک کوه یخ است؛ حیاتوحش در سراسر جهان روزانه در معرض طیف وسیعی از داروهای انسانی قرار دارد؛ از ضدافسردگیها و هورمونها تا آنتیبیوتیکها و مسکنها. کوکائین تنها یکی از صدها ترکیبی است که از طریق فاضلاب وارد محیط زیست میشود.
گام بعدی تیم پژوهشی، پاسخ به سه پرسش کلیدی است:
- این اثرات چقدر در گونههای دیگر و اکوسیستمهای مختلف گسترده است؟
- کدام گونهها بیشترین آسیبپذیری را دارند؟
- آیا تغییرات رفتاری در نهایت به کاهش بقا یا موفقیت تولیدمثل منجر میشود؟
این پژوهش یادآوری مهمی است؛ آلودگی شیمیایی همیشه قابلدیدن نیست. حتی غلظتهای بسیار پایین داروها در آب که برای انسان بیخطر به نظر میرسند، میتوانند بر رفتار و فیزیولوژی موجودات زنده تأثیر بگذارند.
Monday, 8 June , 2026