کاهش فروش از حدود ۳ میلیون نسخه در سال گذشته به تنها ۶۰۰ هزار جلد در بخش آنلاین، نشان می‌دهد که کتاب به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای رشد فکری و فرهنگی، به تدریج از سبد مصرفی خانواده‌ها حذف شده است.

در سال‌های اخیر، تورم مداوم و افزایش هزینه‌های زندگی، خانوارها را ناچار کرده است تا اولویت‌های خود را بازتعریف کنند. در شرایطی که بخش قابل توجهی از درآمد خانواده‌ها صرف تأمین نیازهای اولیه همچون مسکن، خوراک، درمان و آموزش می‌شود، طبیعی است که خرید کالاهای فرهنگی در انتهای فهرست هزینه‌ها قرار گیرد.

اگرچه قیمت کتاب نیز افزایش یافته است، اما فعالان حوزه نشر معتقدند مشکل اصلی گرانی کتاب نیست؛ بلکه کاهش شدید قدرت خرید مردم و به‌ویژه قشر کتاب‌خوان است. نمایشگاه کتاب تهران همواره فرصتی برای دسترسی ارزان‌تر به کتاب و حمایت از صنعت نشر بوده است.

اما حذف یا کاهش بن‌های خرید دانشجویی، اساتید دانشگاه و نهادهای مختلف، یکی از عوامل مهم افت فروش امسال به شمار می‌رود. این بن‌ها در سال‌های گذشته نقش مؤثری در تقویت تقاضا و حمایت از ناشران ایفا می‌کردند و حذف آن‌ها تأثیر مستقیمی بر کاهش خرید داشته است.

ادامه این روند می‌تواند پیامدهای نگران‌کننده‌ای برای صنعت نشر به همراه داشته باشد. بسیاری از ناشران با افزایش هزینه‌های تولید، کاغذ، چاپ و توزیع مواجه هستند و کاهش فروش، خطر ورشکستگی و تعطیلی برخی از آن‌ها را افزایش می‌دهد. از سوی دیگر، کاهش تیراژ کتاب‌ها و محدود شدن فعالیت ناشران، به فقیرتر شدن فضای فرهنگی کشور منجر خواهد شد.

موضوع تنها اقتصاد نشر نیست؛ بلکه مسئله آینده فرهنگی جامعه است. جامعه‌ای که مطالعه در آن کاهش یابد، در بلندمدت با افت سرمایه اجتماعی، کاهش آگاهی عمومی و تضعیف تفکر نقادانه مواجه خواهد شد. کتاب کالایی لوکس نیست که در شرایط دشوار اقتصادی بتوان به سادگی از آن چشم‌پوشی کرد؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای توسعه انسانی و پیشرفت کشور است.

امروز بیش از هر زمان دیگری، دولت و نهادهای فرهنگی باید برای حمایت از صنعت نشر و افزایش دسترسی مردم به کتاب برنامه‌ریزی کنند. احیای بن‌های خرید کتاب، حمایت هدفمند از ناشران، توسعه کتابخانه‌های عمومی و اجرای طرح‌های تشویقی برای مطالعه می‌تواند بخشی از این بحران را کاهش دهد.

در غیر این صورت، آمارهای سال‌های آینده ممکن است از حذف کامل کتاب از سبد بسیاری از خانواده‌ها حکایت کند؛ اتفاقی که خسارت آن بسیار فراتر از ارقام فروش یک نمایشگاه خواهد بود.