تا پیش از این، جَو (اتمسفر) فقط در سیارات غول‌پیکر گازی و سیاره‌های کوچک‌تر از نپتون (زیرنپتونی) کشف شده بود. همچنین نشانه‌هایی از جَو در اطراف سیارات سنگی خارج از منطقه سکونت‌پذیر وجود داشت، اما کشف جدید با همه آن‌ها متفاوت است.

دکتر کالین چروبیوم (Collin Cherubim)، نویسنده اول این مطالعه که تا همین اواخر در دانشگاه هاروارد فعالیت می‌کرد، توضیح داد: این اولین تأیید مشاهده‌ای جَو بر روی یک سیاره سنگی در منطقه سکونت‌پذیر در خارج از منظومه شمسی است.

به گفته وی، این یافته‌ها همچنین اولین شناسایی مستقیم یک جزء تشکیل‌دهنده جَو برای هر سیاره سنگی فراخورشیدی است.

سیاره‌ای با ویژگی‌های منحصربه‌فرد

سیاره اِل‌اِچ‌اِس ۱۱۴۰بی (LHS ۱۱۴۰b) جرمی ۵.۶ برابر زمین و شعاعی ۷۰ درصد بزرگ‌تر از آن دارد. این سیاره در سال ۲۰۱۷ میلادی کشف شد و به دور یک کوتوله سرخ کوچک در صورت فلکی نهنگ می‌گردد. این ستاره از خورشید ما کوچک‌تر و کم‌نورتر است، اما انرژی بیشتری را به صورت تابش یونیزه‌کننده (نوعی تابش پرانرژی که می‌تواند به مولکول‌های حیاتی آسیب بزند) آزاد می‌کند.

دکتر چروبیوم گفت: ما اکنون می‌دانیم که این سیاره همه مواد لازم برای یک محیط سکونت‌پذیر را دارد: یک سیاره نسبتاً سنگی، دمایی که از آب مایع پشتیبانی می‌کند و جَوی که با جلوگیری از فرار آب، از سطح سیاره در برابر تابش‌های مضر محافظت می‌کند. علاوه بر این، خود ستاره آرام است و شراره‌های خورشیدی کمی دارد؛ بنابراین این مکان بسیار هیجان‌انگیزی برای ادامه جست‌وجو، به‌ویژه برای یافتن نشانه‌های حیات است.

جَو چگونه کشف شد؟

پژوهشگران در مجله سایِنس/ Science گزارش داده‌اند که با استفاده از یک طیف‌سنج فروسرخ (دستگاه تحلیل نور مادون قرمز) نصب‌شده بر تلسکوپ ماژلان کلِی (Magellan Clay) در شیلی، سیاره اِل‌اِچ‌اِس ۱۱۴۰بی را هنگام عبور از مقابل ستاره خود رصد کرده‌اند. داده‌های ثبت‌شده در سال ۲۰۲۴ میلادی، وجود هلیوم در حال فرار از این سیاره به فضا را آشکار کرد.

جالب اینجاست که هلیوم در مشاهدات سال ۲۰۲۵ میلادی تشخیص داده نشد. چروبیوم این موضوع را شوک‌آور توصیف کرد و افزود: گروه پژوهشی همه احتمالات دیگر، از جمله اینکه هلیوم شناسایی‌شده از جَو خود زمین نباشد و واقعاً متعلق به این سیاره باشد، را رد کرده است. نبود هلیوم در مشاهدات سال ۲۰۲۵ میلادی ممکن است به دلیل تغییرات جَو سیاره یا شرایط متفاوت رصد باشد که خود نشان‌دهنده پویایی جَو این سیاره است.

واکنش دانشمندان به این کشف

پروفسور جین بِرکبی (Jayne Birkby) از دانشگاه آکسفورد، این کشف را شگفت‌انگیز خواند و گفت: سیاره‌هایی که به دور کوتوله‌های سرخ می‌گردند، اغلب جَو خود را از دست می‌دهند؛ بنابراین این کشف برای درک امکان زندگی در کنار چنین ستاره‌هایی بسیار مهم است.

نکته جالب این است که سیگنال هلیوم نیز تغییر می‌کند و این نشان می‌دهد جَو سیاره در واکنش به تابش شدید ستاره‌اش دستخوش تغییر می‌شود؛ شاید حتی این تغییرات بر شرایط سطح سیاره نیز تأثیر بگذارد. این موضوع به طور طبیعی این پرسش را مطرح می‌کند که آیا حیات می‌تواند در چنین محیطی شکل بگیرد و اگر چنین است، موجودات زنده برای محافظت از خود در برابر این تابش‌ها به چه سازوکارهایی نیاز دارند.

دکتر یامیل میگل (Yamila Miguel)، اخترفیزیکدان رصدخانه لیدن در هلند نیز ضمن استقبال از این نتایج، اظهار کرد: آنچه این سیاره را بسیار جالب می‌کند این است که جَو آن به اندازه کافی نشت دارد که ما روی زمین بتوانیم آن را شناسایی کنیم. این کار برای یک سیاره سنگی و کوچک معمولاً بسیار دشوار است، اما اینجا امکان‌پذیر شده است.

محدودیت‌ها و چشم‌انداز آینده

میگل تأکید کرد که این مشاهدات مربوط به گازهایی است که از لایه‌های بالایی جَو سیاره فرار می‌کنند، نه از نزدیکی سطح آن. از آنجایی که حیات معمولاً در نزدیکی سطح شکل می‌گیرد، این یافته‌ها به‌تنهایی نمی‌توانند نشانه‌ای برای وجود حیات در این سیاره یا سیارات دیگر باشند.

با این حال، همین کشف به‌تنهایی یک نقطه عطف در علم جست‌وجوی حیات در فضا محسوب می‌شود و سیاره LHS ۱۱۴۰b را به‌عنوان یکی از امیدوارکننده‌ترین مکان‌ها برای مطالعه امکان زندگی در خارج از منظومه شمسی معرفی کرده است.