وبگاه سای‌تِک‌دِیلی در گزارشی آورده است:

پژوهشگران دانشگاه بریتیش کلمبیا و دانشگاه تورنتو موفق به کشف یک سامانه تخلیه‌ پنهان در پشت چشم شده‌اند که وظیفه خارج‌کردن مایعات، پروتئین‌ها و مواد زائد التهابی را بر عهده دارد. این کشف که در مجله‌های معتبر علمی منتشر شده، می‌تواند درک ما از بیماری‌های چشمی و روش‌های درمان آن‌ها را دگرگون کند.

این سامانه که مسیر تخلیه لنفاوی پشت چشم (Posterior Ocular Lymphatic Outflow) نام گرفته، برای اولین‌بار نشان می‌دهد که چشم دارای شبکه‌ای از عروق لنفاوی در ناحیه پشت خود است که مواد زائد را به سیستم لنفاوی بدن منتقل می‌کند. سیستم لنفاوی، شبکه‌ای از رگ‌های ظریف در بدن است که مانند یک سامانه فاضلاب، مواد زائد و مایعات اضافی را از بافت‌ها جمع‌آوری و دفع می‌کند.

چشم؛ عضوی پرکار با ضایعات فراوان

شبکیه یکی از پرکارترین بخش‌های بدن است و برای انجام وظیفه خود یعنی دیدن، انرژی زیادی مصرف می‌کند. این فعالیت مداوم، مانند هر کارخانه فعالی، ضایعات زیادی تولید می‌کند؛ از جمله پروتئین‌های اضافی، مایعات زائد و مواد التهابی که اگر در چشم باقی بمانند، به سلول‌های شبکیه آسیب می‌زنند.

بیماری‌هایی مانند آب‌سیاه (گلوکوم)، دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (نوعی بیماری که به مرور زمان بخش مرکزی شبکیه را تخریب می‌کند) و سایر اختلالات شبکیه، دقیقاً زمانی رخ می‌دهند که این مواد زائد در چشم جمع می‌شوند و دستگاه طبیعی پاکسازی چشم نمی‌تواند از پسِ آن‌ها برآید؛ به‌عنوان مثال، فقط در کانادا، بیماری دژنراسیون ماکولا حدود ۲.۵ میلیون نفر را مبتلا کرده است.

دکتر نیرو گوپتا (Neeru Gupta)، استاد و رئیس گروه چشم‌پزشکی و علوم بینایی دانشگاه بریتیش کلمبیا، می‌گوید: شبکیه یکی از فعال‌ترین بخش‌های بدن از نظر سوخت‌وساز است و مرتباً مواد زائدی تولید می‌کند که باید دفع شوند. این کشف توضیح می‌دهد که چشم چگونه این مواد را تخلیه می‌کند و می‌تواند نگاه ما را به درمان بیماری‌های چشمی متحول کند.

پایان یک باور ۱۰۰ ساله

به مدت بیش از ۱۰۰ سال، دانشمندان معتقد بودند که چشم فاقد سامانه لنفاوی است. در حالی که در بیشتر اندام‌های دیگر بدن، عروق لنفاوی به کنترل سطح مایعات، دفع مواد زائد و پشتیبانی از فعالیت سیستم ایمنی کمک می‌کنند.

دکتر گوپتا و دکتر ینی یوچل (Yeni Yücel)، استاد و مدیر آسیب‌شناسی چشم‌پزشکی در دانشگاه تورنتو، از سال ۲۰۰۹ میلادی به این باور صدساله شک کردند. آن‌ها موفق شدند مسیر تخلیه مرتبط با لنف در قسمت جلوی چشم، که به مسیر یووه‌لنفاتیک (Uveolymphatic) معروف است، را شناسایی کنند؛ اما قسمت پشت چشم که شامل شبکیه است و بسیاری از موارد شدید نابینایی از آنجا شروع می‌شود، همچنان ناشناخته باقی مانده بود.

ردیابی مواد زائد در لحظه

برای کشف مسیر تخلیه لنفاوی پشت چشم، پژوهشگران با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی (اِم‌آرآی)، فلورسانس مادون‌قرمز و تحلیل میکروسکوپی، مطالعاتی را روی موش‌ها انجام دادند. آن‌ها مولکول‌های نشانه‌دار فلورسنت را در فضای باریکی پشت چشم تزریق کردند و حرکت آن‌ها را در لحظه دنبال کردند.

نشانگرها عروق لنفاوی کوچکی را در مشیمیه (لایه نازک و عروقی زیر شبکیه) آشکار کردند. مایع از پشت چشم به بافت‌های اطراف و سپس در عرض چند دقیقه به غدد لنفاوی مجاور رسید و چشم را به شبکه لنفاوی بزرگ‌تر بدن متصل کرد.

دکتر یوچل توضیح می‌دهد: وجود عروق لنفاوی در مشیمیه غیرممکن فرض می‌شد؛ بنابراین ما از چندین روش مختلف برای اثبات وجود و عملکرد آن‌ها استفاده کردیم و از دیدن چنین مسیر مستقیمی برای خروج مایع از چشم و اتصال به سیستم لنفاوی شگفت‌زده شدیم. این نشان می‌دهد که پشت چشم دارای یک مسیر پاکسازی فعال است که می‌تواند نقش مهمی در حذف مایعات، پروتئین‌ها و مواد التهابی که در بیماری‌ها جمع می‌شوند، ایفا کند.

چشم‌انداز آینده؛ گام بعدی پژوهشگران

البته این کشف تازه اول راه است. پژوهشگران هنوز باید بررسی کنند که این مسیر تخلیه در انسان نیز به همین شکل عمل می‌کند یا خیر. همچنین باید مطمئن شوند که آیا می‌توان با روش‌های درمانی مختلف، این سامانه را بدون ایجاد عوارض جانبی، تقویت یا مهار کرد.

اما اگر این مرحله با موفقیت پشت سر گذاشته شود، این کشف می‌تواند تحول بزرگی در سه حوزه کلیدی ایجاد کند:

• نخست، دارورسانی مؤثرتر به پشت چشم؛ به طوری که داروها دقیقاً به نقطه مدنظر برسند و تأثیر بیشتری داشته باشند؛
• دوم، توسعه درمان‌هایی که تخلیه مایعات اضافی را بهبود می‌بخشند و فشار داخل چشم را کاهش می‌دهند؛
• سوم، درک بهتر از این که چگونه فشار، التهاب و حرکت مایعات در نهایت به کاهش بینایی منجر می‌شوند.

دکتر گوپتا در پایان تأکید می‌کند: این یک کشف بنیادی است که نشان می‌دهد چشم آن‌قدرها هم که تصور می‌کردیم، یک سامانه بسته و مستقل نیست. این کشف به ما نقشه‌ای جدید، سازوکاری نو و سؤالاتی تازه‌ برای تحقیق می‌دهد.